Formation And Development Of The Region's Innovation System:
Theory, Methodology, Practice
DOI:
https://doi.org/10.52340/9789941533461Abstract
თანამედროვეობა მზარდი გლობალიზაციით ხასიათდება, რაც ეკონომიკაში ახალ გამოწვევებსა და პერსპექტივებს აჩენს. ქვეყნის განვითარების საფუძველი ცოდნაზე დაფუძნებული ეკონომიკის მშენებლობაა. ინოვაციური ეკონომიკა ემყარება ისეთ პირადიგმებს, სადაც ეკონომიკური განვითარების მთავარი განმსაზღვრელი ფაქტორი ინტელექტუალური რესურსებია. ინოვაციური ეკონომიკის ფორმირება გულისხმობს წარმოებაში ახალი ტექნოლოგიებისა და მართვაში ახალი მეთოდების დანერგვას, რაც პროდუქციის თვითღირებულების შემცირებისა და თვისებრივად ახალი პროდუქტის შექმნის ხარჯზე კონკურენციულ ბრძოლაში წარმატების მძლავრი ინსტრუმენტია. სწორედ ამიტომ, ინოვაციურ ეკონომიკაზე გადასვლა ყველა ქვეყნისთვის შეუქცევადი პროცესია, მისი საფუძველი კი ეროვნული და რეგიონული საინოვაციო სისტემების ფორმირება და განვითარებაა. შესაბამისად, რეგიონული საინოვაციო სისტემის ფორმირების თეორიული და პრაქტიკული საკითხების შესწავლა და მასზე მოქმედი ფაქტორების გამოვლენა საქართველოსთვის სტრატეგიული მნიშვნელობის ამოცანას წარმოადგენს, ქვეყნის მდგრადი საფინანსოეკონომიკური განვითარებისა და სოციალური კეთილდღეობის მიზნებიდან გამომდინარე. წინამდებარე მონოგრაფიაში განხილულია ის აქტუალური საკითხები, რომლებიც რეგიონის საინოვაციო სისტემის ფორმირების პერსპექტივებს აჩვენებს და მისი შემდგომი განვითარების ძირითად გამოწვევებს აყალიბებს. კვლევაში ყურადღება გამახვილებულია თეორიული შინაარსის საკითხებზე, მეთოდოლოგიურ მიდგომებსა და პრაქტიკული ხასიათის მითითებებზე. ნაშრომი განკუთვნილია ეკონომიკური პროფილის სტუდენტებისა და პროფესორ-მასწავლებლებისათვის, აგრეთვე მკლევართა და მკითხველთა იმ წრისათვის, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ინოვაციური ეკონომიკისა და საინოვაციო სისტემების აქტუალური და პრობლემური საკითხების შესწავლით.
References
1. აბესაძე, რ. (2014, ა). ეკონომიკური განვითარება და ეკონომიკური რეგრესი. თბილისი: თსუ პაატა გუგუშვილის ეკონომიკის ინსტიტუტის გამომცემლობა;
2. აბესაძე, რ. (2014, ბ). ინოვაციები – ეკონომიკური განვითარების მთავარი ფაქტორი. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
3. აბესაძე, რ. (2017). ინოვაციური ეკონომიკის ფორმირების სახელმწიფო რეგულირების პრობლემები საქართველოში. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
4. აბესაძე, რ. (2022). „ღია ინოვაციები“, „ღია მეცნიერება“, ეროვნული ინოვაციური სისტემა და მისი მოდელები. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „ეკონომიკის ინოვაციური განვითარება: მსოფლიო გამოცდილება და პერსპექტივები“. შრომების კრებული. თბილისი;
5. აბრალავა, ა. (2001). გზა მაღალტექნოლოგიური ეკონომიკისაკენ. თბილისი;
6. აბრალავა, ა. (2016). ინოვაციური პროცესების მართვის მოდელები. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“. ტომი;
7. აბუსელიძე, გ. (2004). ტბელ აბუსერისძის ეპოქის სამხრეთდასავლეთ საქართველო (ეკონომიკური მდგომარეობა). თბილისი: „მეცნიერება“;
8. აბუსელიძე, გ. & მელაძე, ა. (2022). ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტის საგადასახადო შემოსავლების ფორმირების პრობლემები და მისი დაძლევის მიმართულებები; ქუთაისი: „ეკონომიკური პროფილი“, ტომი 17;
9. აბუსელიძე, გ. & მელაძე, ა. (2025). სტარტაპ ეკოსისტემის დაფინანსების ეფექტიანობა სახელმწიფო ინოვაციური პოლიტიკის კონტექტსში. ბათუმი. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „ეკონომიკისა და ბიზნესის გლობალური გამოწვევები და მდგრადი განვითარება“. აბსტრაქტების კრებული;
10. აბუსელიძე, გ. & ბადულსკი, დ. (რედ). (2025). ინოვაციური ეკონომიკის განვითარების პერსპექტივები რეგიონში ეკონომიკისა და ბიზნესის გლობალური გამოწვევების პირობებში. ბათუმი: „ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი“. DOI: 10.52340/9789941994517;
11. აროშიძე, პ. (2016). საქართველოსა და ევროკავშირის ენერგეტიკული თანამშრომლობის ინოვაციური ასპექტები. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“. ტომი 1;
12. ბარათაშვილი, ე., გეჩბაია, ბ. & ღლონტი, ვ. (2012). საქართველოს ეკონომიკის კონკურენტუნარიანობა: თანამედროვე გამოწვევები. თბილისი: „უნივერსალი“;
13. ბარათაშვილი, ე., დათაშვილი, ვ., ნაკაიძე, გ. & ქუთათელაძე, რ. (2008). ინოვაციების მენეჯმენტი. თბილისი: „ევროპული უნივერსიტეტი“;
14. ბერიძე, ლ., ცინარიძე, რ. & სმუტჩაკი ზ. (2023). რუსეთუკრაინის კონფლიქტი და საქართველოს საექსპორტო პოტენციალის ვექტორები. თბილისი: „ბიზნესი და კანონმდებლობა“. DOI: https://doi.org/10.52340/bal/2023.02.05;
15. გამსახურდია, გ. (1997). ფინანსების როლი საქართველოს გარდამავალ ეკონომიკაში. თბილისი: „მერიდიანი“;
16. გელაშვილი, ს. (2017). სტატისტიკური პროგნოზირება ეკონომიკასა და ბიზნესში. თბილისი: მერიდიანი;
17. გიტმანი, ლ., ჯონკი, მ., ბირმანი, ჰ. & შმიდტი, ს. (2012). ინვესტირების საფუძვლები. (მთარგმნელი: ქოქიაური, ლ.). თბილისი;
18. დუდაური, თ. (2020). ინოვაციური სფეროს თანამედროვე მდგომარეობა და პერსპექტივები. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის შრომების კრებული. თბილისი;
19. ვანიშვილი, მ., ნოზაძე, მ. & გოცირიძე, ლ. (2021). ფინანსების თეორია. თბილისი;
20. ვანიშვილი, მ., ნოზაძე, მ. & გოცირიძე, ლ. (2010). ფინანსების თეორია ქართული პრაქტიკით. თბილისი;
21. თოქმაზიშვილი, მ. (2018). საქართველოზე გამავალი სატრანსპორტო დერეფნით ტვირთების გადაზიდვის ახალი გამოწვევები. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, III საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „გლობალიზაციის გამოწვევები ეკონომიკასა და ბიზნესში“. შრომების კრებული;
22. კაკულია, ე. (2009). საინოვაციო საქმიანობის მართვის სრულყოფის ძირითადი მიმართულებები. თბილისი: „უნივერსალი“;
23. კაკულია, ე. (2016). ინოვაციების როლი ეკონომიკაში. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის შრომების კრებული. თბილისი;
24. კაკულია, რ. (2004). ფინანსების თეორია. თბილისი: „თერგა“;
25. ლაზარაშვილი, თ. (2017). ინოვაციების სტიმულირების ფინანსური მეთოდები და გამოყენების თავისებურებები. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
26. ლაზარაშვილი, თ. (2020). ინოვაციების სტიმულირების ფორმები, მეთოდები და ინსტრუმენტები. საერთაშორისო სამეცნიერო ინტერნეტკონფერენციის მასალების კრებული;
27. მაგრაქველიძე, დ. (2011). ინვესტიციები ფასიან ქაღალდებში. თბილისი;
28. მამალაძე, ი. & ხვედელიანი, ა. (2017). ვენჩურული კაპიტალის როლი ინოვაციურ ეკონომიკაში. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
29. მაღლაკელიძე, ა. (2019). ეროვნული ინოვაციური სისტემის ფორმირებისათვის საქართველოში. თბილისი: „ეკონომიკა და ბიზნესი“. ტომი 11;
30. მახარაძე, ნ. (2021, ა). ინოვაციური პროცესების სახელმწიფო რეგულირება და თანამედროვე საქართველო. თბილისი: მართვისა და კომუნიკაციის საერთაშორისო სასწავლო უნივერსიტეტი „ალტერბრიჯი“;
31. მახარაძე, ნ. (2021, ბ). ინოვაციური პროექტების კომერციალიზაციის აუცილებლობა და პრობლემები საქართველოში. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“. ტომი 8. №1;
32. მელაძე, ა. (2021). საქართველოს საბაჟო პოლიტიკის სრულყოფის ზოგიერთი ასპექტი. ქუთაისი: „ეკონომიკური პროფილი“. ტომი 16;
33. მელაძე, ა. (2022). ინოვაციებში ინვესტირების სტიმულირების მექანიზმი. ბათუმი. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „ეკონომიკისა და ბიზნესის გლობალური გამოწვევები და მდგრადი განვითარება“. აბსტრაქტების კრებული;
34. მელაძე, ა. (2023). საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობის ევროკავშირთან ჰარმონიზაციის გამოწვევები და პერსპექტივები. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“. Vol 10 No 3;
35. მელაძე, ა. (2025). საბაჟოსატარიფო რეგულირების აქტუალური საკითხები. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“. Vol 12 No 1;
36. მექვაბიშვილი, ე. (2016, ა). თანამედროვე ეკონომიკური თეორიები. ლექციების კურსი. თბილისი;
37. მექვაბიშვილი, ე. (2016, ბ). საქართველოს ეკონომიკის განვითარების კოგნიტურინოვაციური მოდელის შესახებ. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
38. პაპავა, ვ. (2010). ნეკროეკონომიკის ზომბირება (გლობალური ფინანსურეკონომიკური კრიზისის ზეგავლენა შავი ზღვის რეგიონის ქვეყნებზე). თბილისი;
39. პაპავა, ვ. (2015). რეფორმები და ფსევდორეფორმები. თბილისი: „ინტელექტი“;
40. პაპავა, ვ. & თაფლაძე, თ. (2016). ინოვაციური ეკონომიკის შექმნის პერსპექტივები ევროპული და ევრაზიული ინტეგრაციის პირობებში. საერთაშორისოპრაქტიკული კონფერენციის მასალები. თბილისი;
41. პაპავა, ვ. (2018). დამწევი და ჩამორჩენილი ზრდა – ევროკავშირის პოსტკომუნისტური ქვეყნების გამოცდილება და საქართველო. თბილისი: „საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა კვლევის ფონდი“;
42. პაპავა, ვ. (2020). არატრადიციული ეკონომიკსი: მეთოდოლოგია და მეთოდიკა. თბილისი: ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა;
43. პაპაჩაშვილი, ნ. (2018). არასატარიფო ზომები საქართველოევროკავშირის ვაჭრობაში სავაჭრო ნეოპროტექციონიზმის კონტექსტით. თბილისი: „ეკონომიკა და ბიზნესი“;
44. სამადაშვილი, ა. (2009). სამეწარმეო და ტექნოლოგიურ ინოვაციათა მენეჯმენტი. თბილისი: საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გამომცემლობა;
45. საქართველოს რესპუბლიკის კონსტიტუციური კანონი. (1995). საქართველოს კონსტიტუცია. თბილისი;
46. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი. (2019) თბილისი;
47. საქართველოს საბაჟო კოდექსი. (2019) თბილისი;
48. საქართველოს კანონი ინოვაციების შესახებ. (2016). თბილისი;
49. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №517. (2022). ხედვა 2030 – საქართველოს განვითარების სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ. თბილისი;
50. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №213. (2010). გზათსარგებლობის საფასურის ოდენობისა და მის გადახდასთან დაკავშირებული პროცედურებისა და პირობების განსაზღვრის თაობაზე. თბილისი;
51. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №286. (2022). „გზათსარგებლობის საფასურის ოდენობისა და მის გადახდასთან დაკავშირებული პროცედურებისა და პირობების განსაზღვრის თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის №213ე დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ. თბილისი;
52. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №400. (2014). საქართველოს სოციალურეკონომიკური განვითარების სტრატეგია „საქართველო 2020“. თბილისი;
53. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №237. (2016). სსიპ – საქართველოს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს მიერ ტექნოლოგიურ პარკში გაწეული მომსახურების სახეებისა და საფასურის დამტკიცების შესახებ. თბილისი;
54. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №32. (2015). კვლევებისა და ინოვაციების საბჭოს შექმნისა და მისი დებულების დამტკიცების შესახებ. თბილისი;
55. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №455. (2022). „ტექნიკური რეგლამენტის „ავტოსადგურის და ავტოსადგომის ფუნქციონირების წესისა და პირობების“ დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 31 დეკემბრის №442 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ. თბილისი;
56. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №288. (2014). სსიპ – საქართველოს კონკურენციის ეროვნული სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ. თბილისი;
57. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანება №11/66. (2014). საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საქართველოს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ. თბილისი;
58. ურიდია, გ. & რუხაია, ფ. (2009). საბაჟო საქმის თეორია. თბილისი;
59. ფუტკარაძე, კ. & ჯაფარიძე, ი. (2020). შავი ზღვის უსაფრთხოების გეოპოლიტიკური კვანძი. გორის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. საგამომცემლო სახლი „სამეცნიერო ჟურნალი“;
60. ქავთარაძე, თ. (2017). აშშს სოფლის მეურნეობის ინოვაციურ სისტემებში ტქნოპარკების ფუნქციონირება და მათი გამოცდილების განზოგადება საქართველოში. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული. თბილისი;
61. ქათამაძე, დ. (2016). ინოვაციური ეკონომიკის განვითარების პრობლემები საქართველოში. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის შრომების კრებული. თბილისი;
62. ქათამაძე, გ. (2025). მცირე და საშუალო ბიზნეს სუბიექტების კრიზისი და მისი პრევენცია პოსტპანდემიურ პერიოდში საქართველოში. ბათუმი: „გამომცემლობა სამშობლო“;
63. ქარუმიძე, ვ. (2002). საბაჟო საქმე. თბილისი;
64. ქინქლაძე, რ. & ჩიტალაძე, ქ. (2018). ინოვაციური პროცესები საქართველოში – ანალიზი და ტენდენციები. თბილისი: საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული;
65. ქისტაური, ნ. (2017). საქართველოში ინოვაციურინვესტიციური პოლიტიკის განვითარების მნიშვნელობა. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტი. სართაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული;
66. ქოქიაური, ლ. & ბებიაშვილი ნ. (2010). საინვესტიციო პროექტები: თეორია, ანალიზი, მართვა. თბილისი;
67. ქოქიაური, ლ. & გეჩბაია, ბ. (2016). სახელმწიფო ინოვაციური პოლიტიკის პრიორიტეტული მიმართულებები საქართველოში. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“;
68. ქოქიაური, ლ. (2017, ა). ეროვნული ინოვაციური სისტემის კონცეფციის კონცეპტუალური საფუძვლები. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“;
69. ქოქიაური, ლ. (2017, ბ). ეროვნული ინოვაციური სისტემის შექმნის მსოფლიო გამოცდილება – გაკვეთილები განვითარებადი ქვეყნებისათვის. აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალები. ქუთაისი;
70. ქოქიაური, ლ. (2020). ინოვაციური ეკოსისტემა – ეკონომიკური ზრდის უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი. ბათუმი: „ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა“;
71. ღლონტი, ვ. (2007). რეგიონი (ანალიზი, შეფასება, პერსპექტივები). ბათუმი: „გამომცემლობა აჭარა“;
72. ღლონტი, ვ. & აროშიძე, პ. (2025). პოსტკომუნისტური ეკონომიკის გარდაქმნის პირადიგმათა შედარებითი ანალიზი. თბილისი: „ეკონომიკა და ბიზნესი“. ISSN 19875789 ESSN 25875426. doi 10.52340;
73. ჩიქავა, ლ. (2006). ინოვაციური ეკონომიკა. თბილისი: „სიახლე“;
74. ჩიქოვანი, ე. (2020). სატვირთო გადაზიდვების სრულყოფის ძირითადი მიმართულებები საქართველოში. თბილისი: „კალმოსანი“;
75. ცანავა, ნ. & პაპიაშვილი, მ. (2019). საქართველოს სატრანსპორტო დერეფანი და მისი ეკონომიკური ეფექტიანობა. თბილისი;
76. ცინარიძე, რ., აბუსელიძე, გ. & ბერიძე, ლ. (2023). საინვესტიციო გარემოს შეფასების აქტუალური საკითხები. ქუთაისი: ეკონომიკური პროფილი. ტ. 18, 2(26), 5062;
77. ცინარიძე, რ. & რიჟვაძე, გ. (2023). პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები COVID19 პანდემიის პირობებში: საქართველოევროკავშირის ურთიერთობები. ბათუმი: ინოვაციური ეკონომიკა და მართვა. ტ. 10. 1(23);
78. ჯიბუტი, ა., კაკულია, რ. & ბახტაძე, ლ. (2009). საჯარო ფინანსები. თბილისი;
79. Abesadze, R., & Burduli, V. (2018). Modern Global Trends and Sustainable Development Problems. Transformacje, Transformations, 3(4), 9899;
80. Abuselidze, G. (2019). European Integration of Georgia and FinancialEconomic Condition: Achievements and Challenges. European Journal of Sustainable Development. 8(1), 5368;
81. Abuselidze, G. (2021). Competitiveness Analysis of the Georgian Transport and Logistics System in the Black Sea Region: Challenges and Perspectives. Lecture Notes in Computer Science, 12952, 133148. DOI: 10.1007/9783030869731_10;
82. Abuselidze, G. & Mamaladze, L. (2021). The impact of artificial intelligence on employment before and during pandemic: A comparative analysis. Journal of Physics: Conference Series, 1840, 012040;
83. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2023). Modern State of Innovative Development of Georgia: Challenges and Prospects. Economic Science for Rural Development, No 57, pp. 177187. DOI: 10.22616/ESRD.2023.57.018;
84. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2023). Innovation System Development Mechanizms and Strategies. RSEP International Conference on Economics, Finance & Business. Rome: University of Washington Rome Center;
85. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2024, a). Innovative Customs System and its Impact on the Sustainability of the Transit Potential. European Journal of Sustainable Development, Volume 13, No 1, pp. 229248. DOI: 10.14207/EJSD.2024.V1 3N1P229;
86. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2024, b). Investment environment of the state and innovative strategies for its improvement. BOOK: Economic and Financial Security of the State: International Aspect. Book Chapter 4, 314327. ISBN: 9783981928894;
87. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2025). Challenges and Prospects of Georgia Foreign Trade. BOOK: Economic Security and Innovation in Conditions of Transformation. Book Chapter 1, 725. ISBN: 9783981929891;
88. Abuselidze, G. & Meladze, A. (2025). Mechanisms and Strategies of Innovation System Development. Sustainable Economy and Ecotechnology. pp 145155. https://doi.org/10.1007/9783031919534_14;
89. Abuselidze, G., Tsiklashvili., Verulidze, V., Glonti, V., Gechbaia, B., & Robitashvili, N. (2024). Challenges and Perspectives of the Startup Ecosystem for the Development of Innovative Economy in Georgia. European Journal of Sustainable Developnets, 13(3), 7090;
90. Abuselidze, G., Zoidze, T. (2024, a). Digital Transpormation in Georgian Banking: Trands and Current Level of Adoption. European Journal of Sustainable Developnets, 13(4), 341363;
91. Abuselidze, G., Zoidze, T. (2024, b). The Impact of Digitalization and Artificial Intelligence on Sustainable Developmnet and Energy Efficiency of the Georgian Banking Sector. E3S Web of Conferences, 542, 01007;
92. Abuselidze, G. (2025). The Belt and Road Initiative In China's Promotion of Globalization 2.0 and Achieving Common Sustainable Development Goals. Montenegrin Journal of Economics, 21(2), 7589;
93. Atkinson, R., Ezell, S. (2012). Innovative Economics: The Race or Global Advantage. Yale University Press. ISBN: 9780300168990;
94. Aurelia, T. (2017). Reflections on The Possibility of Using Statistical Analysis Science and Innovation in The Republic of Moldova. Chisinau: International Business Accounting Research Journal;
95. Bass, F. M. (2004). A New Product Growth for Model Consumer Durables. “Management Science”;
96. Bedianashvili, G., Zhosan, H., Lavrenko, S. (2022). Modern Digitalization Trends of Georgia and Ukraine. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering and Rular Development. Vol.22, Issue 3. Print ISSN 22847995, EISSN 22853952;
97. Bernal, J. (1956). Science in the history of society. The MIT Press. Cambridge;
98. Carlsson, B., Jacobsson, S., Holmen, M. & Rickne, A. (2002). Innovation systems: Analytical and methodological issues. Research Policy. volume 31, issue 2;
99. Cooper, W., Seiford, L. & Tone, K. (2007). Data Envelopment Analysis. A Compresive Text with models, Applications, References and DEAsolver Software. Published by Springer;
100. Dnishev, F. M., Alzhanava, F. G. & Alibekova, G. Zh. (2015). Innovative Development of Kazakhstan on the Basis of Triple Helix and Cluster Approach. JEL: 032 Management of Technological Innovation and R&D;
101. Dzyubenko, I. (2021). Regional Innovation Systems efficiency analyses and evaluation: DEA approach implementation. E3S Web of Conferences;
102. Fazylova, Zh. (2019). Problems and Prospects of Infrastructure and Innovative Development of Kazakhstan. International Journal of Engineering and Management Research. Vol. 9, Issue 3;
103. Fedoova, G. (2018). Electronic Commerce: Customs Regulation Problems. 1st International Conference “Development of Foreign trade in Modern World: Innovations and Challenges”. SaintPetersburg: The Theses of Reports;
104. Fernandes, C., Farinha, L., Ferreira, J. J., Asheim, B. & Rutten, R. (2020). Regional Innovation Systems: What can we learn from 25 years of scientific achievements? Regional Studies;
105. Firat, A. K., Madnick, S. & Woon, W. L. (2008). Technological Forecasting – a review. Cambridge;
106. Forrester, J. W. (1971). World Dinamics. Cambridge. MA: Wright Allen Press;
107. Freeman, C, (1982). The Economics of Industrial Innovation. London: 2nd edition, Francis Pinter;
108. Freeman, C. (1987). Technology Policy and Economic Performance: Lessons from Japan. London: Pinter Publishers;
109. Gechbaia, B. & Qoqiauri, L. (2019). Main Blocks and Models of the National Innovative System. Scientific Bulletin of Polissia, №1(17);
110. Glonti, V., Manvelidze, R. & Surmanidze, I. (2021). The Contribution of SME to Regional Economic Development: On example of Adjara Autonomous Republic. European Journal of sustainable Development;
111. Golichenko, O. (2006). The National Innovation System of Russia: Condition and Ways of Developmnet;
112. Ivanova, N. I. (2002). National Innovation Systems;
113. Jovanovich, M., Savich, G., Cai, Y. & LeviJakshich, M. (2022). Towards a Triple Helix Based Efficiency Index of Innovation Systems. Scientometrics;
114. Katamadze, D., Katamadze, G. (2023). Prospects for the formation of the transport and logistics hub of Georgia. Access to science, business, innovation in digital economy, ACCESS Press, 4(1): 7184, https://doi.org/10.46656/access.2023.4.1(6);
115. Kharaishvili, E., Erkomaishvili, G., Natsvlishvili, I. (2021). Food Transportation Challenges and Policy Priorities in Georgia. Economics & Business (19875789), (3);
116. Kharaishvili, E., Lobzhanidze, N. (2024). Digital Transformation in Small and MediumSized Enterprises: Approaches and Challenges (Focus: Agricultural Sector of Georgia). Medicon Agriculture & Environmental Sciences, vol 6, 1626;
130. Meladze, A. (2023). Investment Environment of the Country and Innovative Strategies for its Improvement. VII International Scientific and Practical Conference: “Ukraina, Bulgaria, EU: Modern Trends in the Development of Science, Technology and Innovation”. Burgas, Bulgaria;
. . .
